Kelnerkoers
Patricia Van den Eeckhout
Waar de allereerste kelnerwedstrijd werd georganiseerd, is onduidelijk. In 1906 was er een “course des garçons de café” waarbij de deelnemers van Perpignan naar de badplaats Canet-Plage moesten stappen en terug. Dat was echter een tocht van 26 km en van het typische attribuut van een kelnerwedstrijd was geen sprake. Geen kelnercompetitie zonder plateau of dienblad. De opdracht van kelnerkoersen luidde doorgaans: zo snel mogelijk een parcours afleggen met een dienblad zonder dat de gevulde glazen vielen of een deel van hun inhoud verloren.
Images, 23 november 1930 (gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France). Kelnerkoers in Montmartre, 1930. De deelnemers legden het parcours af met een dienblad voorzien van een fles en een glas en dienden al lopend een aperitief uit te schenken aan toeschouwers verspreid over het parcours.
Vanaf de jaren 1920 werden heel wat kelnerwedstrijden georganiseerd. Er was geen wijkfeest of braderij of er stond een “course au plateau” op het programma. Succes en een grote volkstoeloop gegarandeerd. Als die wedstrijden werden gesponsord door een krant, dan werd het gebeuren uitvoerig besproken. Zo besteedde de nationalistische krant La Nation belge heel wat aandacht aan de Brusselse kelnerkoers die zij in 1936 meefinancierde. In overeenstemming met de ideologische lijn van het dagblad moesten de (mannelijke) kandidaten Belg zijn. Wie wou meedingen, moest 5 frank inschrijvingsgeld betalen. Die kreeg de kandidaat terug als hij na afloop het dienblad en de glazen had ingeleverd.
Bij de meeste kelnerkoersen golden er kledingregels en die waren er ook bij de competitie van La Nation belge: zwarte broek, wit vest, “col cassé” (vleugelboord) en een zwarte das. Officials met tricolore armbanden leidden alles in goede banen. Wie door zijn houding of taalgebruik de waardigheid van de wedstrijd in het gedrang bracht, werd uitgesloten. De kandidaten mochten tijdens de proef niet met eten of drinken worden bevoorraad.
De kelnerkoers die in 1925 door de krant Journal de Charleroi werd georganiseerd, had daar geen probleem mee. Deelnemers mochten zich te goed doen aan glazen champagne, citroenen en bananen. Als ze daardoor vertraging opliepen, was dat uiteraard hun eigen verantwoordelijkheid.
De kelnerkoersen waren ludieke gebeurtenissen, maar werden toch met enige ernst georganiseerd, zeker als er kranten mee aan het roer stonden. Er werd verslag over gedaan alsof het sportwedstrijden waren en vaak stonden er aan de eindmeet indrukwekkende bekers en andere prijzen te wachten. De kelnerkoers was een gelegenheid om het imago van de garçon de café op te krikken. Dat beroep werd doorgaans niet met vakmanschap geassocieerd. Zo’n wedstrijd zorgde niet enkel voor entertainment, maar liet de kandidaten ook toe met hun behendigheid en snelheid uit te pakken.
De glazen die ongeschonden de eindmeet moesten bereiken, waren niet noodzakelijk gevuld met bier of wijn. In de competitie van La Nation belge gebruikte men gekleurd water. Bij de plateaukoers van 1928 in Oostende werden de glazen half gevuld met zand om te vermijden dat de wind ze wegblies. De organisatoren van de Rijselse kelnerkoers in 1924 gingen ervan uit dat vrouwen minder behendig waren dan mannen: de karaf en de drie glazen van de serveersters bevatten minder vloeistof dan bij hun mannelijke collega’s.