Een
geschenk van uw kelner
Patricia Van den Eeckhout
Kelners moesten leven van hun
fooien en daarom was het belangrijk om de klanten gunstig te stemmen. Niet
alleen een uitstekende service, maar ook een klein extraatje kon de klant in
een goed humeur brengen. De nieuwjaarsdagen leenden zich daar uitstekend toe. Kelners
met een vlotte pen schreven een gelegenheidsgedicht, waarin in niet mis te
verstane bewoordingen werd duidelijk gemaakt dat er een flinke fooi werd
verwacht. Sommige serveerders maakten niet enkel hun hartelijkste wensen over,
maar gaven de klant ook iets tastbaars. Zo overhandigden de kelners van het Antwerpse
Café suisse rond de jaarwisseling van 1874 aan hun trouwe klanten een
mooie prent van de gelagzaal van het etablissement.
Industriemuseum
(Gent)
In 1862 boden de kelners van de Café
suisse aan de stamgasten zelfs iets aan met praktisch nut: een kalender.
Felixarchief
(Antwerpen)
In de Weense koffiehuizen was een
kalender als nieuwjaarsgeschenk voor de Eerste Wereldoorlog een traditie. De stamgasten
waren doorgaans niet happig op dit nieuwjaarsritueel, maar er was geen ontkomen
aan. Sommige kalenders bevatten een foto van de uitbater of somden de vele kranten
en tijdschriften op die in de gelagzaal ter inzage lagen. De kalender kon een
mooie fooi opleveren, maar van kelners werd ook verwacht dat ze het drukwerk
meefinancierden. Koffiehuisuitbaters deelden in de kosten, maar de Weense
caféhouders wilden almaar luxueuzere kalenders uitdelen. Dit joeg de kelners op
kosten.
Maar hoe konden serveerders hun
klanten ook buiten de eindejaarsperiode gunstig stemmen? De Franse garçon de
café Claude Loup had daar iets op gevonden. In 1913 adverteerde hij met de timbrogramme.
Dat was een papieren kleinood met de grootte van een postzegel, waarvan er tien
verschillende versies bestonden. Op elk van die “vignetten” was een jonge vrouw
afgebeeld die zich in wisselende weersomstandigheden bevond: in de sneeuw, in
de regen, in de wind, bij grote hitte enz. Het was de bedoeling dat de afzender
de timbrogramme op de omslag of op zijn brief plakte, zodat de
bestemmeling wist welke de weersomstandigheden waren toen de brief werd
verstuurd.
Journal d’Yvetot, 30 oktober 1912
(gallica.bnf.fr
/ Bibliothèque nationale de France)
Claude Loup heeft de timbrogramme
niet uitgevonden. Dat was het werk van de kunstenaar Paul Riquet, maar Loup
kwam wel op het idee om het kleinood aan kelners aan te prijzen. Als invoerder
voor België introduceerde hij de timbrogramme in een kelnerblad, met de
belofte dat wie aan zijn klanten een timbrogramme overhandigde, met
hogere fooien zou worden beloond.
