Gâteaux voor de werkman

 

Peter Scholliers

 

“De taartenbakkerij van Vooruit heeft voorbij jaar eene grote uitbreiding genomen. Eenige cijfers zullen alles klaar doen inzien. Wij bakten 100.000 boterkoeken, 15.000 taarten, 1.500 pakken beschuit, 700 kilos spekken en 5.000 kaneelmastellen” schreef de krant Vooruit in juli 1905. De taarten blijven in mysterie gehuld: welke taarten? Ging het om eenvoudige suiker- en confituurtaarten of kopieerde Vooruit het gebak van luxepatissiers die, vaak geïnspireerd door Parijse voorbeelden, frangipane, baba met rum of soezen bereidden? Niet uit te sluiten, want rond 1910 bakte Vooruit verschillende soorten luxekoekjes, waaronder “citroenkoeken, bernardins en madeleinen”.

 

         Al vanaf 1883 produceerde Vooruit rozijnenbrood en boterkoeken. Dat gebeurde alleen voor speciale gelegenheden zoals de Gentse feesten of Pasen. Leden en klanten moesten op voorhand bestellen en betalen, kregen een bewijs, en de dag nadien werd hun waar thuisgebracht. De productie was onregelmatig en de verkoop nogal omslachtig, maar toch groeide de “kleine bakkerij” sterk. In 1902 opende een aparte pasteibakkerij en vanaf dat jaar nam de productie met rasse schreden toe.

 

 

Bron: Vooruit, 20 mei 1937, p. 6 (Amsab-ISG)

 

            Welke taarten had Vooruit in de aanbieding? De publiciteit van Vooruit bleef vaag. Of het nu 1890, 1910 of 1930 was, de advertenties klonken onveranderd zo: “Te bekomen alle soorten van klein en fijn gebak. Alle soorten van groote taarten voor feestmalen. Prijzen buiten alle concurrentie”. Slechts uitzonderlijk gaf Vooruit iets meer informatie. Dat was bijvoorbeeld het geval in de Vooruit van 20 november 1897: “Men kan alle soorten van fijn gebak, zooals taarten voor bruiloftstafels en andere feestgelegenheden bekomen. Op commande bakken wij aan voordeelige prijzen: taartjes, Engelsche koek, boterkoeken, Fransche broodjes, pistolets, mastellen enz. In ons gebak gebruiken wij geen azel- of boekennoten [hazel- of beukennoten], maar wel zuivere amandelen en allerbeste confituren uit zuiver fruit en suiker”. Dat laatste suggereert dat er vooral confituurtaarten werden gemaakt, wat een redelijk eenvoudige bereiding met bladerdeeg was. Amandelnootjes werden in koekjes gebruikt.

 

Even uitzonderlijk was de reclame uit 1937. Ze promootte “Gateaux: fruit, crème au beurre, crème fouettée, Coop, St. Honoré” (zie de afbeelding). De Franse invloed was duidelijk en niet alleen wat de taal betrof. Een Saint Honoré-taart was bedacht door een Parijse patissier in de jaren 1840, ze bestond uit een kring van kleine, ronde gekarameliseerde soezen met een laagje chocolade en met in het midden banketbakkersroom en meringue. Wat het woord “Coop” in de opsomming van taarten doet, blijft duister. Het signatuurgebak van de coöperatie?

 

In juli 1939 verscheen een advertentie in de Vooruit, die zo uit 1890 leek te komen. Maar er was één verschil: “Ter gelegenheid der Gentsche feesten houden wij er aan onze leden en klanten te berichten, dat op die dagen alle soorten fijn gebak en een grote keus van gateaux te hunner beschikking staan”. Het woordje “gateaux” maakte het verschil: het klonk chiquer dan “taart” en suggereerde dat het niet langer ging om eenvoudige confituurtaarten zoals voor 1914.

 

 

 

 

 

 

 

 

Klaasfeest van Vooruit

 

Peter Scholliers

 

(Vooruit, 9 december 1884, p. 1, Amsab-ISG)

 

De Samenwerkende maatschappij Vooruit wilde populaire feesten zoals Pasen, Sinterklaas en Kerstmis uit de religieuze sfeer halen en bedacht daarom andere namen. Sinterklaas werd “Klaasfeest”, een feest voor alle kinderen, ook deze van de Vooruiters.

 

In december 1884 organiseerde Vooruit voor de eerste keer een Klaasfeest. Het succes was immens en onverwacht: 1.300 kinderen en 500 moeders en vaders genoten van liedjes, toneelstukjes en gedichten gebracht door kinderen. De cadeaus waren het hoogtepunt van de dag. De krant Vooruit rapporteerde: “Toen de manden met goeds op het toneel werden gebracht, stond de gansche zaal recht en de duizend kinderen zongen, riepen, plakten op de handen, dansten, kusten hunne moeder die weende van aandoening. Wat een leven!”. Onvergetelijk, inderdaad, want de kinderen hadden dit nooit eerder meegemaakt. Dat feest bewees, schreef Vooruit, dat het socialisme warm en gezinsvriendelijk was.

 

Over de Klaasfeesten die Vooruit bijna jaarlijks organiseerde, berichtte de krant amper. Maar het feest was wel een goede gelegenheid om de producten van de coöperatie te promoten. In 1885 schreef Vooruit : “Klaasfeest! Geheel de week alle slach van schoolgerief, dienstig om aan de kinderen te geven voor den Klaas. Wij moeten alles te baat nemen voor iets te winnen, daar de propaganda veel geld eischt”.

 

(Vooruit, 1 december 1912, p. 3, Amsab-ISG)

 

Vanaf 1889 intensiveerde de reclame rond het Klaasfeest. Ze betrof niet langer alleen schoolgerief. Van einde november tot 5 december verschenen er elke dag advertenties voor bonbons, suikergoed, taartjes, “chocolaad-artikelen in groote verscheidenheid” en “Foulards, portemonnees en andere klaasgeschenken”. De rijke keuze, de uitmuntende kwaliteit, de lage prijzen en het feit dat de aankopen broodjetons opleverden waarmee allerlei goederen in Vooruit konden worden gekocht, werden benadrukt.

 

Niettemin keek de Vooruit ook met een kritisch oog naar de commercie rond het Klaasfeest. In 1894 wijdde de krant bijna een volledige pagina aan Klaasdag en pleitte ze voor het zelf maken van cadeaus eerder dan een pop, bal of geweer te kopen, terwijl ze de grote verschillen tussen de cadeautjes voor de kinderen betreurde. In 1904 waarschuwde de krant tegen te veel snoep: “We zien, helaas, nog maar al te veel dat men de kinderen overlaadt met allerlei snoeperij, heel dikwijls zonder de minste zorg gekozen en dat het Klaasfeest niet eindigt zonder aan het geliefde kind een overladen maag, soms een paar uren ongesteldheid bezorgd te hebben”. Deze enkele berichten wogen niet op tegen de ontelbare keren dat de leden werden aangemoedigd snoep en speelgoed in de winkels van Vooruit te kopen. 

 

            De vijanden van Vooruit hekelden het gebruik van katholieke feesten door de rode coöperatie. In 1893 verontwaardigde De Denderbode (Aalst) zich over de boterkoekenverkoop van Vooruit tijdens de communiefeesten. In 1906 herhaalde de krant dat onder de titel “Uitbuiters van de godsdienst” en deze keer ging het over het Sinterklaasfeest. In 1910 vond Het Laatste Nieuws ook dat Vooruit de religieuze feesten misbruikte om meer winst te maken en besloot, “Als het goed gaat zal Vooruit misschien ook paternosters en kerkboeken verkoopen”. Dàt was voor Vooruit een brug te ver.

 

 

(De Denderbode, 2 december 1906, p. 1, digitaal krantenarchief Aalst)