Een geschenk van uw kelner

 

Patricia Van den Eeckhout

 

Kelners moesten leven van hun fooien en daarom was het belangrijk om de klanten gunstig te stemmen. Niet alleen een uitstekende service, maar ook een klein extraatje kon de klant in een goed humeur brengen. De nieuwjaarsdagen leenden zich daar uitstekend toe. Kelners met een vlotte pen schreven een gelegenheidsgedicht, waarin in niet mis te verstane bewoordingen werd duidelijk gemaakt dat er een flinke fooi werd verwacht. Sommige serveerders maakten niet enkel hun hartelijkste wensen over, maar gaven de klant ook iets tastbaars. Zo overhandigden de kelners van het Antwerpse Café suisse rond de jaarwisseling van 1874 aan hun trouwe klanten een mooie prent van de gelagzaal van het etablissement.

 

 

Industriemuseum (Gent)

 

    In 1862 boden de kelners van de Café suisse aan de stamgasten zelfs iets aan met praktisch nut: een kalender.

Felixarchief (Antwerpen)

 

    In de Weense koffiehuizen was een kalender als nieuwjaarsgeschenk voor de Eerste Wereldoorlog een traditie. De stamgasten waren doorgaans niet happig op dit nieuwjaarsritueel, maar er was geen ontkomen aan. Sommige kalenders bevatten een foto van de uitbater of somden de vele kranten en tijdschriften op die in de gelagzaal ter inzage lagen. De kalender kon een mooie fooi opleveren, maar van kelners werd ook verwacht dat ze het drukwerk meefinancierden. Koffiehuisuitbaters deelden in de kosten, maar de Weense caféhouders wilden almaar luxueuzere kalenders uitdelen. Dit joeg de kelners op kosten.

 

    Maar hoe konden serveerders hun klanten ook buiten de eindejaarsperiode gunstig stemmen? De Franse garçon de café Claude Loup had daar iets op gevonden. In 1913 adverteerde hij met de timbrogramme. Dat was een papieren kleinood met de grootte van een postzegel, waarvan er tien verschillende versies bestonden. Op elk van die “vignetten” was een jonge vrouw afgebeeld die zich in wisselende weersomstandigheden bevond: in de sneeuw, in de regen, in de wind, bij grote hitte enz. Het was de bedoeling dat de afzender de timbrogramme op de omslag of op zijn brief plakte, zodat de bestemmeling wist welke de weersomstandigheden waren toen de brief werd verstuurd.

 

 

Journal d’Yvetot, 30 oktober 1912

(gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France)

 

    Claude Loup heeft de timbrogramme niet uitgevonden. Dat was het werk van de kunstenaar Paul Riquet, maar Loup kwam wel op het idee om het kleinood aan kelners aan te prijzen. Als invoerder voor België introduceerde hij de timbrogramme in een kelnerblad, met de belofte dat wie aan zijn klanten een timbrogramme overhandigde, met hogere fooien zou worden beloond.