Vlamingen over vergiftigd Frans brood, LSD en de CIA

 

Peter Scholliers

 

 

Midden augustus 1951 trof blinde paniek het Zuid-Franse stadje Pont-Saint-Esprit: tweehonderd mensen kregen ondraaglijke pijn in buik, spieren en hoofd, vijftig mensen verloren hun zinnen en zeven mensen stierven kort na elkaar. Vergiftigd brood was de oorzaak.

 

België volgde de ontwikkelingen op de voet. Einde augustus ’51 wemelde de Belgische pers van de berichten over “le pain de la mort”. De affaire maakte de mensen angstig, vooral omdat de oorzaak duister bleef. De eerste berichten uit Pont-Saint-Esprit wezen op moederkoren, een giftige schimmel die doet hallucineren. “Dit moederkoren is door onze lezers voldoende bekend” noteerde een Vlaamse krant. Ze beschreef de symptomen: “Waanzinnigen meenden omringd en verteerd te worden door vlammen, sloegen alles stuk of sprongen uit het venster. Men zag mannen, vrouwen en kinderen huilen en schuimbekken”. Geen twijfel: dat was “vuurkoorts” of “Sint-Antoniusvuur”, een Middeleeuwse plaag.

 

Het Wekelijks Nieuws, een katholiek weekblad uit Ieper, beschreef in zijn nummer van 8 september de slachtoffers, vertelde hoe moederkoren ontstond en stelde zijn lezers gerust: “Vergiftiging door moederkoren is in ons land voortaan niet meer te voorzien”. Dat kwam door onze zuivere akkers, betrouwbare molenaars, eerbare bakkers en efficiënte wetgeving (en ook omdat de Belg nog amper rogge at). Maar nog dezelfde week bleek dat het brood geen moederkoren bevatte! Wat was dan wel de oorzaak? Was het vervuilde water verantwoordelijk?

 

 

Bron: De Gazet van Aalst, 30 augustus 1951, p. 1 (Digitaal krantenarchief Aalst).

 

 

 

Een maand later kende De Standaard het antwoord. De piste van het moederkoren werd verlaten “en zulks is hoofdzakelijk te wijten aan de tussenkomst van een Vlaamse veearts”. De man werd geïnterviewd. Hij argumenteerde dat moederkoren slecht ruikt en zwart kleurt, twee eigenschappen die de broodeter waarschuwen. Symptomen duiken onmiddellijk op en niet na enkele uren. En tenslotte kwam de beschrijving van de symptomen niet overeen met de gekende verschijnselen na het eten van moederkoren. Volgens de veearts zat er cyaanzuur in het brood. Hoe die chemische stof er terecht kwam, wist hij niet.

 

            Sprong vooruit naar 2009. In dat jaar publiceerde onderzoeksjournalist Hank Albarelli A Terrible Mistake over de moord op CIA-medewerker Frank Olson. Rond 1950 werkte die laatste aan experimenten over het gebruik van LSD voor oorlogsdoeleinden. Stel je voor: Pont-Saint-Esprit dook in zijn verhaal op. Het brood van het stadje zou met LSD zijn besprenkeld. Eerst de Franse media en iets later de wereldpers stortten zich op “het infame complot”.

           

Tussen 2010 en 2022 brachten Belgische kranten nu en dan saillante details uit 1951 in herinnering en dikten ze nog wat aan. “Mensen holden brullend en wild gesticulerend over straat, sprongen uit het raam omdat ze vlammen of wilde dieren zagen of dachten dat ze een vliegtuig waren. Sommigen gingen op de loop voor een groot zwart paard met witte, brandende staart, anderen voor een reusachtige vliegende vis”. Le Soir wist dat een kat die van het brood had gegeten, sprongen maakte tot tegen het plafond, een hond een boom had aangevallen en ganzen stuiptrekkingen kregen. De Morgen had het over “tientallen doden”.

 

            Was de LSD van de CIA verantwoordelijk? Ook deze piste lijkt niet iedereen te overtuigen: waarom Pont-Saint-Esprit, hoe kwam LSD in het brood terecht, waarom kreeg niet elke broodeter te maken met de gevolgen? De zaak is niet opgelost.